काठमाडौं – नेकपा एमालेले शुक्रबार गोदावरीमा सुरु भएको आफ्नो दोस्रो विधान महाधिवेशनमा नेपाली कांग्रेसलाई ‘उदारवादी बुर्जुवा’ शक्ति भनेर चिनाएको छ। अध्यक्ष केपी शर्मा ओलीले प्रस्तुत गरेको राजनीतिक प्रतिवेदनमा २०६२/६३ को शान्तिपूर्ण जनक्रान्तिलाई नेपालको इतिहासमा अद्वितीय घटना भएको भन्दै त्यसलाई वामपन्थी र उदारवादी बुर्जुवाको संयुक्त नेतृत्वमा सम्पन्न भएको उल्लेख गरिएको छ।
एमालेले आफ्नो प्रतिवेदनमा राजनीतिक घटनाक्रम, ऐतिहासिक मूल्याङ्कन र वर्तमान राजनीतिक समीकरणलाई आधार मानेर कांग्रेसलाई वर्गीय दृष्टिले ‘उदारवादी बुर्जुवा’ शक्ति भनेर वर्गीकरण गरेको छ। प्रतिवेदनमा जनक्रान्तिका घटनाहरूको विश्लेषण गर्दै यसमा वामपन्थी शक्तिहरूले वैचारिक नेतृत्व र क्रान्तिकारी संवाहकको भूमिका खेलेको भए पनि उदार पुँजीवादी वर्गको उपस्थितिले क्रान्तिमा सीमितता र चुनौतीहरू पनि सिर्जना गरेको उल्लेख छ।
अध्यक्ष ओलीले प्रतिवेदनमा भनेका छन्, “क्रान्तिमा वामपन्थी शक्तिहरू मुख्य नेतृत्वमा रहे पनि उदार पुँजीवादी वर्गको सहभागिता भएन भने लोकतान्त्रिक रूपान्तरण सम्भव थिएन। यसैले जनक्रान्तिको उपलब्धि दुई वर्गको सहकार्यबाट साकार भएको हो। तर, यो सहकार्यले नयाँ चुनौतीहरू पनि ल्याएको छ।
एमालेले प्रतिवेदनमा कांग्रेससँगको सम्बन्धलाई समग्रमा दुईतर्फी—सहयोग र विरोध—को दृष्टिले व्याख्या गरेको छ। प्रतिवेदन अनुसार, कांग्रेससँग समय–समयमा सहकार्य भइरहँदा पनि यसको निर्णय, नीति र व्यवहारमा अक्सर विरोधाभास र द्वन्द्व देखिएको छ। विशेषगरी २०४८ सालमा बहुमत प्राप्त गरेपछि कांग्रेसले अवलम्बन गरेको शासनशैलीलाई दमनकारी र राज्य संरचना कमजोर पार्ने प्रवृत्ति भएको उल्लेख गरिएको छ।
एमालेले प्रतिवेदनमा माओवादीलाई उग्र वामपन्थी शक्ति र कांग्रेसलाई यथास्थितिवादी शक्ति भनेर वर्गीकृत गरेको छ। यसका अनुसार, कांग्रेसको नीति र दृष्टिकोण नवउदारवादी, पुँजीवादी वर्गीय र परम्परागत संरचनासहितको रहेको छ। अध्यक्ष ओलीले भने, “कांग्रेसले राज्यका परम्परागत अंगको नियन्त्रण कायम राख्न खोज्दा लोकतान्त्रिक रूपान्तरणका मार्गमा अवरोध सिर्जना भएको छ।
प्रतिवेदनमा उल्लेख छ कि कांग्रेससँगको सहकार्यले केही राजनीतिक उपलब्धि सुनिश्चित भए पनि नयाँ राजनीतिक संरचना, आर्थिक रूपान्तरण र समाजिक न्यायका लागि अपेक्षित प्रगतिमा बाधा पुगेको छ। यसले कांग्रेसलाई नेपालको राजनीतिक परिदृश्यमा उदार पुँजीवादी शक्ति भनेर पुष्टि गरेको छ।
एमालेले प्रतिवेदनमा २०६२/६३ को जनक्रान्तिलाई नेपालको इतिहासमा महत्वपूर्ण मोडको रूपमा व्याख्या गरेको छ। यस क्रान्तिमा वामपन्थी शक्तिहरूले वैचारिक नेतृत्व लिँदा पनि उदार पुँजीवादी वर्गको सहभागिता, राजनीतिक सहमति र आर्थिक दृष्टिकोणले क्रान्तिको परिणाम र संरचना निर्धारण गर्न महत्वपूर्ण भूमिका खेलेको प्रतिवेदनमा उल्लेख छ।
अध्यक्ष ओलीले प्रतिवेदनमा कांग्रेससँगको सहकार्यलाई ‘बुर्जुवा वर्गसँगको सहकार्य’ भनेर व्याख्या गर्दै यसले राज्यका परम्परागत अंगहरूको अपेक्षित रूपान्तरण हुन नसकेको बताए। उनले भने, “कांग्रेसले नवउदारवादी आर्थिक नीति लागू गर्दै आफ्नो वर्गीय स्वार्थ र परम्परागत संरचना कायम राख्ने प्रयास गरेको छ। यसले लोकतान्त्रिक रूपान्तरण र सामाजिक न्यायको मार्गमा अवरोध सिर्जना गरेको छ।”
प्रतिवेदनमा एमालेले नेपालमा राजनीतिक दलहरूको वर्तमान भूमिकालाई वर्गीय दृष्टिकोणबाट विश्लेषण गर्दै कांग्रेस, माओवादी र एमालेको फरक दृष्टिकोणलाई स्पष्ट पारेको छ। यसमा उल्लेख छ कि एमाले वामपन्थी र जनतामुखी दृष्टिकोण राख्ने दल भए पनि राजनीतिक सहकार्य र सरकार सञ्चालनमा कांग्रेससँगको द्वन्द्वले प्रायः नीति कार्यान्वयनमा चुनौती उत्पन्न गरेको छ।
एमालेको प्रतिवेदनले कांग्रेससँगको ऐतिहासिक सम्बन्धलाई पनि समेटेको छ। यसमा भनिएको छ कि कांग्रेसले विगतमा दमनकारी कदम चाल्दा, अदालत र राज्य संरचनाको दुरुपयोग गर्दा, एमाले र अन्य वामपन्थी दलहरूलाई अस्थिर बनाउन खोजेको थियो। तर, जनक्रान्ति र लोकतान्त्रिक आन्दोलनले यी चुनौतीहरू पार गर्दै नेपालको संविधान निर्माण र राजनीतिक स्थायित्वमा योगदान पुर्याएको उल्लेख छ।
अध्यक्ष ओलीले प्रतिवेदनमा वामपन्थी दलहरूलाई क्रान्तिमा मुख्य संवाहकको रूपमा चिनाउँदै, उदार पुँजीवादी वर्गको सहभागिताले क्रान्तिलाई पूर्णता दिएको र लोकतान्त्रिक संरचनाको विकासमा महत्वपूर्ण भूमिका खेलेको बताएका छन्। यसले दुईवटा प्रमुख राजनीतिक दृष्टिकोण—वामपन्थी र उदार पुँजीवादी—बीचको सहकार्य र संघर्षको ऐतिहासिक मूल्याङ्कन प्रस्तुत गरेको छ।
प्रतिवेदनमा नेपालमा सामाजिक–आर्थिक रूपान्तरणको आवश्यकतालाई पनि जोड दिइएको छ। एमालेको दृष्टिकोण अनुसार, कांग्रेसले अपनाएको नवउदारवादी नीति र परम्परागत संरचना नेपालमा समग्र रूपान्तरण र समावेशी विकासका लागि पर्याप्त छैन। यसले समाजमा असमानता कायम राख्ने र जनतामुखी नीति कार्यान्वयनमा बाधा पुर्याउने उल्लेख गरिएको छ।
अध्यक्ष ओलीले प्रतिवेदनमा कांग्रेससँगको सहकार्यलाई आवश्यक भए पनि चुनौतीपूर्ण भनेका छन्। यसले स्पष्ट पारेको छ कि नेपालमा वामपन्थी दृष्टिकोणले जनतामुखी नीति, सामाजिक न्याय र समावेशी विकासका लागि अग्रसर हुनुपर्ने आवश्यकता अझै कायम छ।
प्रतिवेदनमा उल्लेख छ कि नेपालको राजनीतिक इतिहासमा २०६२/६३ को जनक्रान्ति एक ऐतिहासिक मोड हो। यसले राज्य संरचना, राजनीतिक दलहरूको व्यवहार, वर्गीय शक्तिको सन्तुलन र लोकतान्त्रिक अधिकार सुनिश्चित गर्न महत्वपूर्ण भूमिका खेलेको छ। एमालेको दृष्टिकोण अनुसार, यो क्रान्ति वामपन्थी नेतृत्वको भए पनि उदार पुँजीवादी वर्गको सहभागिता बिना पूर्णता प्राप्त हुन सक्दैनथ्यो।
यसैबीच, एमालेले वर्तमान राजनीतिक परिदृश्यमा कांग्रेसको भूमिका र यसको वर्गीय स्वभावलाई विश्लेषण गर्दै नेपालमा भविष्यमा लोकतान्त्रिक सुधार, सामाजिक न्याय र आर्थिक रूपान्तरणका लागि वामपन्थी शक्तिहरूको सक्रिय भूमिका आवश्यक भएको प्रतिवेदनमा जोड दिएको छ।
समग्रमा, एमालेको प्रतिवेदनले कांग्रेसलाई ‘उदारवादी बुर्जुवा’ शक्ति भनेर वर्गीकृत गर्दै, विगतको राजनीतिक सहकार्य र द्वन्द्व, वर्तमान राजनीतिक संरचना र भविष्यको रणनीतिक दृष्टिकोणलाई स्पष्ट पारेको छ। यसले नेपालको राजनीतिक, सामाजिक र आर्थिक रूपान्तरणमा दुवै वर्ग—वामपन्थी र उदार पुँजीवादी—को योगदान र प्रभावलाई ऐतिहासिक दृष्टिले मूल्याङ्कन गरेको छ।
